Nafaka alan taraf, zaman içinde ekonomik koşulların değişmesi, paranın değer kaybetmesi, nafaka yükümlüsünün gelirinin artması veya kendi giderlerinin yükselmesi gibi nedenlerle nafaka artırmak istiyorum diyerek nafaka artırım davası açabilir. Bu yazıda nafaka artırımının hukuki dayanağını, hangi kriterlere bakıldığını ve süreci genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Nafaka Artırım Davasının Hukuki Dayanağı
Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, yoksulluk nafakası taraflardan birinin isteği üzerine tarafların durumuna ve para değerindeki değişikliğe göre hâkim tarafından artırılabilir veya azaltılabilir. Çocuk için hükmedilen iştirak nafakası bakımından da, çocuğun ihtiyaçları ve tarafların mali durumu değiştiğinde artırım talep edilebilir. Dava, nafakaya hükmeden aile mahkemesinde açılır.
Mahkeme Nelere Bakar?
Nafaka miktarının yeniden belirlenmesinde belirli bir formül veya sabit oran bulunmaz. Mahkeme somut olayın koşullarını değerlendirir. Başlıca kriterler şunlardır:
- Nafaka kararının verildiği tarihten bu yana geçen süre ve para değerindeki değişim (enflasyon),
- Nafaka yükümlüsünün gelir ve mal varlığındaki değişiklik,
- Nafaka alacaklısının ihtiyaçları ve gelirindeki değişiklik,
- Çocuk için iştirak nafakasında çocuğun yaşı, eğitim, sağlık ve bakım giderleri.
TÜFE ve Nafaka Artışı
Uygulamada mahkemeler, para değerindeki değişimi ölçmek için çoğunlukla TÜİK tarafından açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi’ni (TÜFE) referans almaktadır. Ancak TÜFE oranı, artışın otomatik veya zorunlu tutarı anlamına gelmez; hâkim tarafların ekonomik durumunu ve hakkaniyeti de gözetir. Bu nedenle her dosyada sonuç farklı olabilir ve önceden kesin bir rakam vermek mümkün değildir.
Nafaka Miktarı Gelirin Belli Bir Yüzdesi midir?
Hayır. Kanunda nafakanın gelirin belli bir yüzdesi olacağına dair bir kural yoktur. Hâkim; tarafların gelir ve giderlerini, evlilik süresince sürdürülen yaşam düzeyini, yaş ve sağlık durumunu ve kusur durumunu birlikte değerlendirerek takdir yetkisini kullanır. İnternette dolaşan “maaşın yüzde kaçı nafaka olur” türü hesaplamalar yalnızca genel bir fikir verebilir, mahkemeyi bağlamaz.
Dava Açmadan Önce Hazırlık
- Mevcut nafaka kararı ve kesinleşme şerhi,
- Nafakanın düzenli ödenip ödenmediğini gösteren banka kayıtları,
- Karşı tarafın gelirindeki artışı gösteren deliller (bordro, SGK kayıtları, mal varlığı araştırmaları),
- Kendi gelir ve giderlerinizi, çocuğun ihtiyaçlarını gösteren belgeler.
Nafaka Ödenmezse
Hükmedilen nafaka alacağı icra yoluyla takip edilebilir. Ödenmeyen nafaka için ayrıca İcra ve İflas Kanunu’ndaki tazyik hapsi yoluna başvurulabilir. Nafaka artırım davası, bu haklarınızı etkilemez.
Nafaka Reformu Tartışmaları
Nafaka sistemi, özellikle süresiz nafaka uygulaması bakımından zaman zaman kamuoyunda tartışılmakta ve mevzuat değişikliği önerileri gündeme gelmektedir. Bu nedenle dava açmadan önce yürürlükteki düzenlemenin ve güncel içtihadın kontrol edilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka artırım davası ne zaman açılabilir?
Nafakanın belirlendiği tarihten sonra tarafların ekonomik durumunda veya para değerinde önemli bir değişiklik olduğunda açılabilir. Kanunda bekleme süresi öngörülmemiştir, ancak değişikliğin somut olarak ispatlanması gerekir.
Nafaka artırım oranı kesin olarak belli midir?
Hayır. Mahkemeler çoğunlukla enflasyondaki (TÜFE) değişimi dikkate alsa da sabit bir oran yoktur. Miktar, tarafların gelir ve giderleri ile somut olayın koşullarına göre belirlenir.
Nafaka artırımı için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Nafaka alacağına ilişkin aile hukuku davalarında zorunlu arabuluculuk dava şartı değildir. Yine de somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka alacağı icra yoluyla takip edilebilir; ödenmemesi halinde ayrıca icra hukukundaki tazyik hapsi yoluna da başvurulabilir.
Nafaka artırımı veya nafaka davalarınızla ilgili destek için nafaka avukatı sayfamızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için mutlaka bir avukata danışın.